Ιατρική και Σαμανισμός

Παρακολουθώ τις τελευταίες ημέρες τη συζήτηση που έχει ανοίξει μετά τον τραγικό θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, ως άνθρωπος που μελετά και διδάσκει σαμανικές πρακτικές, αισθάνομαι ότι χρειάζεται να κάνουμε μερικές πολύ σημαντικές διακρίσεις.

Επειδή στο βιογραφικό της συγκεκριμένης γιατρού αναφέρεται, μεταξύ πολλών άλλων εκπαιδεύσεων, και η «σαμανική ιατρική», βλέπουμε ξαφνικά τον σαμανισμό να μπαίνει στο ίδιο καλάθι με την κβαντική ιατρική, τα detox, την ομοιοπαθητική, την εξέταση ζωντανού αίματος και την πλασμαφαίρεση.

Από όσα γνωρίζουμε μέχρι στιγμής, η πράξη που διερευνάται στην υπόθεση Μαζωνάκη είναι μια σωματική, επεμβατική ιατρική διαδικασία που αφορά το αίμα. Δεν πρόκειται για σαμανική τελετή, σαμανικό ταξίδι, εργασία με τύμπανο, προσευχή, τελετουργία ή οποιαδήποτε άλλη πρακτική που θα μπορούσαμε εύλογα να χαρακτηρίσουμε σαμανική.

Το γεγονός ότι ένας επαγγελματίας έχει γράψει στο βιογραφικό του ότι έχει εκπαιδευτεί και στον σαμανισμό δεν μετατρέπει αυτομάτως κάθε πράξη που πραγματοποιεί σε «σαμανική».

Όπως ένα ιατρικό λάθος ενός γιατρού που κάνει γιόγκα δεν αποτελεί αποτυχία της γιόγκα.

Και επειδή το κοινό διψάει για αίμα και εχθρούς να λυντσάρει, βλέπουμε τον όρο «σαμάνος» να χρησιμοποιείται περίπου ως συνώνυμο του τσαρλατάνου.

Να πάρουμε λίγο τα πράγματα από την αρχή.

Ο σαμανισμός δεν είναι κλάδος της σύγχρονης Ιατρικής και δεν προσποιήθηκε ποτέ ότι ανήκει σε αυτήν.

Είναι ένα τεράστιο και εξαιρετικά ετερογενές σύνολο πνευματικών, τελετουργικών και θεραπευτικών παραδόσεων που εμφανίζονται σε διαφορετικούς πολιτισμούς και έχουν μελετηθεί επί δεκαετίες από την Ανθρωπολογία, την Εθνολογία, τις Θρησκευτικές Σπουδές και σήμερα ακόμη και από ερευνητές της συνείδησης.

Ο όρος «σαμανική ιατρική» είναι κατά τη γνώμη μου αδόκιμος στα ελληνικά και μπορεί πολύ εύκολα να δημιουργήσει λανθασμένες εντυπώσεις. Προσωπικά θεωρώ μεγάλο ατόπημα για έναν γιατρό της δυτικής ιατρικής να χρησιμοποιεί αυτόν τον όρο.

Προέρχεται από την κυριολεκτική μετάφραση του αγγλικού όρου Shamanic Medicine. Στα αγγλικά, όμως, η λέξη medicine έχει ευρύτερη χρήση και μέσα σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να αναφέρεται στις παραδοσιακές θεραπευτικές γνώσεις και πρακτικές που συναντώνται σε σαμανικές και άλλες αυτόχθονες παραδόσεις ανά τον κόσμο. Όταν μεταφέρουμε τον όρο αυτούσιο στα ελληνικά ως «σαμανική ιατρική», δημιουργείται η εντύπωση ότι πρόκειται για κάποιον εναλλακτικό κλάδο της Ιατρικής, αντίστοιχο με μια σύγχρονη ιατρική ειδικότητα. Αυτό δεν ισχύει.

Δεν υφίσταται «σαμανική ιατρική» με την έννοια που χρησιμοποιούμε σήμερα τον όρο Ιατρική.

Ο σαμανισμός δεν αποτελεί ιατρική ειδικότητα και οι σαμανικές πρακτικές δεν υποκαθιστούν την επιστημονική διάγνωση, την ιατρική θεραπεία, τα φάρμακα, τη χειρουργική ή οποιαδήποτε άλλη αναγκαία ιατρική παρέμβαση.

Οι σαμανικές παραδόσεις είναι πρωτίστως πνευματικές και τελετουργικές παραδόσεις, μέσα στις οποίες ιστορικά η θεραπεία κατείχε σημαντική θέση. Η αντίληψη όμως για το τι σημαίνει «θεραπεία» μέσα σε αυτές είναι πολύ ευρύτερη από τη σημερινή βιοϊατρική έννοια.

Οι Σαμάνοι πάντα αντιμετώπιζαν τον άνθρωπο μέσα στη σχέση του με τον εαυτό του, την κοινότητα, τη φύση, τους προγόνους, το Ιερό και, ανάλογα με την παράδοση, με έναν αόρατο ή πνευματικό κόσμο. Η ασθένεια ή η δυσκολία προσεγγίζεται συμβολικά και πνευματικά ως απώλεια ισορροπίας, αποσύνδεση ή διατάραξη της σχέσης του ανθρώπου με τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του.

Οι τελετές, το σαμανικό ταξίδι, το τύμπανο, η προσευχή, η εργασία με σύμβολα, η επαφή με τη φύση και οι πρακτικές που περιγράφονται ως ενεργειακές χρησιμοποιούνται μέσα σε αυτό το πλαίσιο με στόχο την αποκατάσταση της βιωμένης αίσθησης ισορροπίας και σύνδεσης ανάμεσα στις σωματικές, ψυχικές και πνευματικές διαστάσεις της ανθρώπινης εμπειρίας.

Όταν μιλάμε για «ενεργειακό επίπεδο», αναφερόμαστε στο ενεργειακό μοντέλο μέσα από το οποίο οι ίδιες οι σαμανικές παραδόσεις ερμηνεύουν την εμπειρία και την πρακτική τους. Αυτό το μοντέλο δεν εμπίπτει στον τομέα της επιστήμης και δεν μπορούμε να το θεωρούμε αποδεδειγμένο μηχανισμό της σύγχρονης βιοϊατρικής.

Ο κάθε άνθρωπος μπορεί να αναζητήσει μέσα από μια σαμανική πρακτική νόημα, σύνδεση, τελετουργία, πνευματική υποστήριξη ή έναν διαφορετικό τρόπο να σχετιστεί με μια δύσκολη περίοδο της ζωής του. Αν όμως υπάρχει ιατρικό πρόβλημα, η διάγνωση και η θεραπεία του ανήκουν στην Ιατρική.

Σήμερα, όταν εγώ μιλάω για σαμανική θεραπεία, δεν εννοώ ότι ένας σαμάνος μπορεί να αντικαταστήσει έναν καρδιολόγο, έναν ογκολόγο ή έναν ψυχίατρο. Δεν εννοώ ότι μια τελετή θεραπεύει τον καρκίνο, ότι ένας ενεργειακός καθαρισμός αντικαθιστά ένα φάρμακο ή ότι ένα σαμανικό ταξίδι μπορεί να υποκαταστήσει μια απαραίτητη ιατρική πράξη.

Άλλο πνευματική και τελετουργική πρακτική και άλλο Ιατρική.

Μπορούν να υπάρχουν στη ζωή του ίδιου ανθρώπου χωρίς το ένα να σφετερίζεται τον ρόλο του άλλου.

Θα πάω στον γιατρό μου όταν είμαι άρρωστη και ταυτόχρονα θα βγω στον ήλιο και στη φύση για να βρω γαλήνη.

Θα κάνω μια χειρουργική επέμβαση και παράλληλα να χρησιμοποιήσω τον διαλογισμό για να διαχειριστώ τον φόβο μου.

Θα πενθήσω μέσα από μια τελετή χωρίς να ισχυρίζομαι ότι η τελετή αποτελεί ιατρική θεραπεία.

Θα εργαστώ σαμανικά με το νόημα που έχει μια ασθένεια για εμένα, με τον φόβο, την απώλεια, τη σχέση μου με το σώμα, τη φύση, την κοινότητα και το Ιερό, χωρίς να ισχυριστώ ότι γνωρίζω την παθοφυσιολογία της ασθένειάς μου καλύτερα από την Ιατρική.

Αυτή η διάκριση προστατεύει και τον άνθρωπο και την ίδια την πνευματική παράδοση.

Για αυτό θα έπρεπε στα ελληνικά, αντί για τον παραπλανητικό όρο «σαμανική ιατρική», να μιλάμε για «σαμανικές θεραπευτικές παραδόσεις», «παραδοσιακές θεραπευτικές πρακτικές στο πλαίσιο του σαμανισμού» ή, ανάλογα με την περίπτωση, απλώς για «σαμανικές πρακτικές».

Η γλώσσα έχει σημασία, ιδιαίτερα όταν μιλάμε για την υγεία. Μπορούμε να αναγνωρίζουμε την ιστορία, το πνευματικό βάθος και τον θεραπευτικό χαρακτήρα αυτών των παραδόσεων χωρίς να τις παρουσιάζουμε ως κάτι που δεν είναι.

Ο σαμανισμός δεν χρειάζεται να μεταμφιεστεί σε Ιατρική για να έχει αξία.

Και η Ιατρική δεν χρειάζεται να ακυρώσει την πνευματική διάσταση της ανθρώπινης εμπειρίας για να παραμείνει επιστήμη.

Δεν υπάρχει καμία επικάλυψη ούτε σύγκρουση μεταξύ των δύο.